ចែករំលែកគ្នា! សិក្សាមូលហេតុដែលនាំឲ្យ ដាយណូស័រ ផុតពូជអស់គ្មានសល់លើភពផែនដី

128

នៅដើមយុគថ្មរំលីងមនុស្សបុរាណបានរកឃើញហ្វូស៊ីលដាយណូស័រនៅក្នុងរចនាប្លង់ហើយមានកំណត់ត្រាទាក់ទងនឹងភាពយឺតយ៉ាវដែលមាននៅក្នុងអរិយធម៌បុរាណដូចជាក្រិកនិងអេហ្ស៊ីប។

ទោះបីជារកឃើញហ្វូស៊ីលមែនតែមនុស្សបុរាណមិនបានកំណត់ថា នេះជាដាយណូស័រដែរ។ តាមគំនិតបានបង្ហាញថា ដាយណូស័របានលេចចេញមក នៅពេលដែលជីវវិទូជនជាតិអង់គ្លេសម្នាក់ឈ្មោះ រីឆាត អ៊ីវិន រកឃើញហ្វូស៊ីលនៅឆ្នាំ ១៨៤២ ហើយក៏បានដឹងថា ហ្វូស៊ីលទាំងនេះមិនឆបគ្នាជាមួយហ្វូស៊ីលនៃប្រភេទសត្វណាមួយឡើយ នៅ​លើ​ពិភពលោក។ បន្ទាប់មក រីឆាដ អ៊ីវីន បានដាក់ឈ្មោះពួកគេថា ដាយណូស័រ ។

យោងតាមការស្រាវជ្រាវបានបង្ហាញថា ដាយណូស័របានរស់នៅតាំងពីពាក់កណ្តាលទ្រីយ៉ាស៊ីក រហូតដល់ចុងគ្រីស្តតេសស៍ហើយបានគ្របដណ្តប់លើផែនដីអស់រយៈពេល ១៥០ លានឆ្នាំ។ បន្ទាប់ពីនោះពួកគេបានបាត់ខ្លួនជារៀងរហូតនៅលើផែនដី រហូតមកដល់ពេលនេះអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនៅតែសិក្សាពីមូលហេតុដែលដាយណូស័រផុតពូជ។

តាំងពីយូរយារណាស់មកហើយអាចម៍ផ្កាយមួយដែលបានបុកជាមួយផែនដីនៅឯនាយឆ្នេរសមុទ្រម៉ិកស៊ិក នៅចុងសម័យគ្រីស្តតេសស៍ជាង ៦៥ លានឆ្នាំមុន ត្រូវបានគេគិតថា ជាមូលហេតុនៃការផុតពូជដាយណូស័រទាំងអស់។ ប៉ុន្តែអ្នកស្រាវជ្រាវខ្លះបានលើកឡើងថា ការផ្ទុះភ្នំភ្លើងរាប់ពាន់ឆ្នាំគឺជាមូលហេតុពិតនៃព្រឹត្តិការណ៍ផុតពូជនេះ។

ដោឡែក កាលពីពេលថ្មីៗនេះក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវមកពីសាកលវិទ្យាល័យ Imperial College London សាកលវិទ្យាល័យ Bristol និងសាកលវិទ្យាល័យទីក្រុងឡុងដ៍ចក្រភពអង់គ្លេសបានបង្ហាញថា មានតែឥទ្ធិពលអាចម៍ផ្កាយប៉ុណ្ណោះដែលអាចបង្កើតលក្ខខណ្ឌដែលធ្វើឱ្យផែនដីក្លាយជាកន្លែងដែលមិនអាចទៅរួច។

វេជ្ជបណ្ឌិត Alessandro Chiarenza ដែលជាអ្នកដឹកនាំការស្រាវជ្រាវបាននិយាយថា “យើងបង្ហាញថា អាចម៍ផ្កាយទទួលខុសត្រូវចំពោះរដូវរងារាប់ទសវត្សហើយផលប៉ះពាល់បរិស្ថានទាំងនោះបំផ្លាញបរិស្ថានសមស្របសម្រាប់ដាយណូស័រ។ ផ្ទុយទៅវិញផលប៉ះពាល់នៃការផ្ទុះភ្នំភ្លើងដ៏ឃោរឃៅមិនមានកម្លាំងគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីបង្អាក់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីពិភពលោកឡើយ។ ដោយនិយាយបន្ថែមថា “ការសិក្សារបស់យើងបញ្ជាក់ជាបឋមថា ការពន្យល់ដែលអាចជឿទុកចិត្តបានតែមួយគត់ចំពោះការផុតពូជគឺផលប៉ពាល់នៃរដូវរងាដែលនាំទៅដល់ការលុបបំបាត់ជម្រកដាយណូស័រនៅជុំវិញពិភពលោក”។

ដើម្បីកំណត់ថា តើអាចម៍ផ្កាយឬភ្នំភ្លើងទំនងជាផ្លាស់ប្តូរអាកាសធាតុឬយ៉ាងណា? អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រើសញ្ញាសម្គាល់ភូមិសាស្ត្រនៃអាកាសធាតុនិងគំរូគណិតវិទ្យា។ ជាលទ្ធផលបង្ហាញថា មានតែផលប៉ះពាល់នៃអាចម៍ផ្កាយប៉ុណ្ណោះដែលនឹងបំផ្លាញជម្រករបស់ដាយណូស័រ។ នេះបើយោងតាមការស្រាវជ្រាវដែលត្រូវបានចេញផ្សាយនៅក្នុងទស្សនាវដ្តីវិទ្យាសាស្ត្រអាមេរិក PNAS៕

ប្រភព៖បរទេស